R E K L A M A
R E K L A M A
Wiadomo軼i Powiat Kolski

77 lat temu w Warszawie wybuch這 powstanie - najwi瘯sza akcja zbrojna podziemia

01-08-2021 09:49 | 毒鏚這: PAP | Wy鈍ietle artyku逝: 3,228 | Komentarzy: 1

77 lat temu, 1 sierpnia 1944 r., na mocy decyzji Dow鏚cy AK gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora”, w Warszawie wybuch這 powstanie. Przez 63 dni powsta鎍y prowadzili z wojskami niemieckimi heroiczn i osamotnion walk, kt鏎ej celem by豉 niepodleg豉 Polska, wolna od niemieckiej okupacji i dominacji sowieckiej.
Foto:Redakcja e-kolo.pl
R E K L A M A

Powstanie Warszawskie by這 najwi瘯sz akcj zbrojn podziemia w okupowanej przez Niemców Europie. Planowane na kilka dni, trwa這 ponad dwa miesi帷e. Jego militarnym celem by這 wyzwolenie stolicy spod niezwykle brutalnej niemieckiej okupacji, pod któr znajdowa豉 si od wrze郾ia 1939 r.

Dowództwo Armii Krajowej zak豉da這, 瞠 Armii Czerwonej zale瞠 b璠zie ze wzgl璠ów strategicznych na szybkim zaj璚iu Warszawy. Przewidywano, 瞠 kilkudniowe walki zostan zako鎍zone przed wej軼iem do miasta si sowieckich. Oczekiwano równie pomocy ze strony aliantów.

Opanowanie miasta przez AK przed nadej軼iem Sowietów i wyst徙ienie w roli gospodarza przez w豉dze Polskiego Pa雟twa Podziemnego w imieniu rz康u polskiego na uchod廣twie mia這 by atutem w walce o niezale積o嗆 wobec ZSRS. Liczono na to, 瞠 ujawnienie si w Warszawie w豉dz cywilnych zwi您anych z Delegatur Rz康u na Kraj b璠zie szczególnie istotne w zwi您ku z powo豉niem przez komunistów PKWN.

Premier Stanis豉w Miko豉jczyk, udaj帷y si pod koniec lipca 1944 r. na rozmowy ze Stalinem, liczy, 瞠 ewentualny wybuch powstania w stolicy wzmocni jego pozycj negocjacyjn wobec Sowietów.

Opinii premiera nie podziela Naczelny Wódz gen. Kazimierz Sosnkowski, który uwa瘸, 瞠 w zaistnia貫j sytuacji zbrojne powstanie pozbawione jest politycznego sensu i w najlepszym przypadku zmieni jedn okupacj na drug. W depeszy do gen. Komorowskiego pisa: "W obliczu szybkich post瘼ów okupacji sowieckiej na terytorium kraju trzeba d捫y do zaoszcz璠zenia substancji biologicznej narodu w obliczu podwójnej gro嬌y eksterminacji". Pomimo takiego stanowiska, gen. Sosnkowski nie wyda w sprawie powstania jednoznacznego rozkazu.

Przy podejmowaniu decyzji o rozpocz璚iu walki w stolicy nie bez znaczenia by造 tak瞠 dzia豉nia propagandy sowieckiej. Pod koniec lipca na ulicach Warszawy zacz窸y pojawia si bowiem odezwy informuj帷e o ucieczce KG AK i o przej璚iu dowództwa nad si豉mi zbrojnymi podziemia przez dowództwo Armii Ludowej. Z kolei oddana przez Sowietów Zwi您kowi Patriotów Polskich radiostacja Ko軼iuszko wzywa豉 warszawiaków do natychmiastowego podj璚ia walki. W tej sytuacji KG AK obawia豉 si, 瞠 komunistyczna dywersja mo瞠 doprowadzi do niekontrolowanych i spontanicznych wyst徙ie zbrojnych przeciwko Niemcom, na czele których b璠 stawa komuni軼i.

Za rozpocz璚iem walk w stolicy przemawia豉 równie ewakuacja Niemców, która w drugiej po這wie lipca 1944 r. obj窸a niemieck ludno嗆 cywiln i wojskow, oraz widoczne przejawy zaniku morale niemieckiej administracji i wojska, wywo豉ne sytuacj panuj帷 na froncie, a tak瞠 zamachem na Hitlera 20 lipca 1944 r.

By造 równie powa積e obawy co do konsekwencji bojkotu zarz康zenia gubernatora Ludwiga Fischera, wzywaj帷ego m篹czyzn z Warszawy w wieku 17-65 lat, do zg這szenia si 28 lipca 1944 r. w wyznaczonych punktach stolicy, w celu budowy umocnie. Istnia這 niebezpiecze雟two, 瞠 zarz康zenia niemieckie, mog doprowadzi do rozbicia struktur wojskowych podziemia i uniemo磧iwi rozpocz璚ie powstania. Doda nale篡, i w ostatnich dniach lipca Niemcy wznowili gwa速y i represje wobec ludno軼i oraz rozstrzeliwanie wi篥niów.

Rozkaz o wybuchu powstania wyda 31 lipca 1944 r. dowódca AK gen. Tadeusz Komorowski "Bór", uzyskuj帷 akceptacj Delegata Rz康u Jana S. Jankowskiego.

1 sierpnia 1944 r. do walki w stolicy przyst徙i這 ok. 40-50 tys. powsta鎍ów. Jednak zaledwie co czwarty z nich liczy móg na to, 瞠 rozpocznie j z broni w r瘯u.

Na wie嗆 o powstaniu w Warszawie Reichsfuehrer SS Heinrich Himmler wyda rozkaz, w którym stwierdza: "Ka盥ego mieszka鎍a nale篡 zabi, nie wolno bra 瘸dnych je鎍ów, Warszawa ma by zrównana z ziemi i w ten sposób ma by stworzony zastraszaj帷y przyk豉d dla ca貫j Europy".

Przez 63 dni powsta鎍y prowadzili heroiczny i samotny bój z wojskami niemieckimi. Ostatecznie wobec braku perspektyw dalszej walki 2 pa寮ziernika 1944 r. przedstawiciele KG AK p趾 Kazimierz Iranek-Osmecki "Jarecki" i pp趾 Zygmunt Dobrowolski "Zyndram" podpisali w kwaterze SS-Obergruppenfuehrera Ericha von dem Bacha w O瘸rowie uk豉d o zaprzestaniu dzia豉 wojennych w Warszawie.

Wed逝g postanowie uk豉du 穎軟ierze AK z chwil z這瞠nia broni mieli korzysta ze wszystkich praw konwencji genewskiej z 1929 r., dotycz帷ej traktowania je鎍ów wojennych. Takie same uprawnienia otrzymali 穎軟ierze AK, którzy dostali si do niemieckiej niewoli w czasie walk toczonych od pocz徠ku sierpnia w Warszawie. Niemcy przyznali prawa je鎍ów wojennych tak瞠 cz這nkom powsta鎍zych s逝瘺 pomocniczych.

W podpisanym dokumencie strona niemiecka stwierdza豉 ponadto, 瞠 osoby uznane za je鎍ów wojennych "nie b璠 軼igane za swoj dzia豉lno嗆 wojenn ani polityczn tak w czasie walk w Warszawie, jak i w okresie poprzednim, nawet w wypadku zwolnienia ich z obozów je鎍ów".

Odno郾ie do ludno軼i cywilnej znajduj帷ej si w czasie walk w mie軼ie - Niemcy zapewnili, 瞠 nie b璠zie stosowana wobec niej odpowiedzialno嗆 zbiorowa. Dodatkowo gwarantowali: "Nikt z osób znajduj帷ych si w okresie walk w Warszawie nie b璠zie 軼igany za wykonywanie w czasie walk dzia豉lno軼i w organizacji w豉dz administracji, sprawiedliwo軼i, s逝瘺y bezpiecze雟twa, opieki publicznej, instytucji spo貫cznych i charytatywnych ani za wspó逝dzia w walkach i propagandzie wojennej. Cz這nkowie wy瞠j wymienionych w豉dz i organizacji nie b璠 軼igani te za dzia豉lno嗆 polityczn przed powstaniem".

Zgodnie z 膨daniami niemieckiego dowództwa miasto mieli opu軼i wszyscy jego mieszka鎍y. Uk豉d przewidywa, 瞠 ewakuacja "zostanie przeprowadzona w czasie i w sposób oszcz璠zaj帷y ludno軼i zb璠nych cierpie", a "dowództwo niemieckie do這篡 stara, by zabezpieczy pozosta貫 w mie軼ie mienie publiczne i prywatne".

O realizacji ustale zawartych w uk豉dzie z 2 pa寮ziernika 1944 r. tak pisa prof. Norman Davis: "W pierwszym stadium Niemcy z pewno軼i trzymali si postanowie zawartego uk豉du. Po Powstaniu nie wróci造 straszliwe masakry, jakie si zdarza造 w czasie jego trwania. Nie próbowano t瘼i 砰dów czy innego +niepo膨danego elementu+ i - ogólnie rzecz bior帷 - ewakuowanych do obozów przej軼iowych nie bito, nie g這dzono ani nie maltretowano na inne sposoby. Wiele tysi璚y ludzi znalaz這 sposób, aby si wymkn望 z oczek sieci, wielu te natychmiast zwolniono. Przewa瘸j帷a cz窷 je鎍ów z Armii Krajowej zosta豉 - zgodnie z umow - odes豉na do regularnych obozów jenieckich pozostaj帷ych pod nadzorem Wehrmachtu. (...) Kobiety, które trafi造 do niewoli, zgodnie z umow kierowano do specjalnych obozów (...) albo po prostu uwalniano. Jednak w miar up造wu czasu, gdy pocz徠kowa masa zaczyna豉 topnie, ujawnia造 si bardziej nieprzyjemne aspekty hitlerowskiej machiny. Kiedy dokonano ostatecznych oblicze, okaza這 si, 瞠 znacznie ponad 100 000 warszawiaków wys豉no na przymusowe roboty do Rzeszy, wbrew uk豉dowi o zaprzestaniu dzia豉 wojennych w Warszawie, a dalsze kilkadziesi徠 tysi璚y umieszczono w obozach koncentracyjnych SS, w tym w Ravensbrueck, Auschwitz i Mauthausen". (N. Davis "Powstanie '44")

W czasie walk w Warszawie zgin窸o ok. 18 tys. powsta鎍ów, a 25 tys. zosta這 rannych. Poleg這 równie ok. 3,5 tys. 穎軟ierzy z Dywizji Ko軼iuszkowskiej. Straty ludno軼i cywilnej by造 ogromne i wynosi造 ok. 180 tys. zabitych. Pozosta造ch przy 篡ciu mieszka鎍ów Warszawy, ok. 500 tys., wyp璠zono z miasta, które po powstaniu zosta這 niemal ca趾owicie zburzone. Specjalne oddzia造 niemieckie, u篡waj帷 dynamitu i ci篹kiego sprz皻u, jeszcze przez ponad trzy miesi帷e metodycznie niszczy造 resztki ocala貫j zabudowy.

Do niemieckiej niewoli posz這 ponad 15 tys. powsta鎍ów, w tym 2 tys. kobiet. W鈔ód nich niemal ca貫 dowództwo AK, z gen. Komorowskim, mianowanym przez prezydenta RP W豉dys豉wa Raczkiewicza 30 wrze郾ia 1944 r. Naczelnym Wodzem.

W wydanej nazajutrz po kapitulacji odezwie do "Do Narodu Polskiego" Krajowa Rada Ministrów i Rada Jedno軼i Narodowej z gorycz stwierdza造: "Skutecznej pomocy nie otrzymali鄉y. (...) Potraktowano nas gorzej ni sprzymierze鎍ów Hitlera: Itali, Rumuni, Finlandi. (...) Sierpniowe powstanie warszawskie z powodu braku skutecznej pomocy upada w tej samej chwili, gdy armia nasza pomaga wyzwoli si Francji, Belgii i Holandii. Powstrzymujemy si dzi od s康zenia tej tragicznej sprawy. Niech Bóg sprawiedliwy oceni straszliw krzywd, jaka Naród Polski spotyka, i niech wymierzy s逝szn kar na jej sprawców".

Wielko嗆 strat poniesionych przez stron polsk w wyniku powstania powoduje, 瞠 decyzja o jego rozpocz璚iu do dzi wywo逝je kontrowersje.(PAP)

https://dzieje.pl/

R E K L A M A

Redakcja e-kolo.pl
Kontakt z autorem: [email protected]
DODAJ KOMENTARZ
Pami皻aj, 瞠 dodaj帷 komentarz 豉mi帷y prawy - nara瘸sz si na konsekwencje prawne
Zgodnie z nowym rozporz康zeniem RODO dotycz帷ym Ochrony Danych Osobowych, dodaj帷 komentarz jednoznacznie wyra瘸sz zgod na przetwarzanie swoich danych osobowych na cele statystyczne odraz archiwalne (imi/nick, adres e-mail, adres IP). Wi璚ej o polityce prywatno軼i przeczytasz tutaj
WASZE KOMENTARZE (1) Poka komentarze

ZOBACZ TAK浩

NAJNOWSZE

REKLAMA