(2)
× Wszystkie informacje o 31 Finale WOŚP w Kole
Zachmurzenie -0.6
Prowadzisz firmę? Chcesz dotrzeć do lokalnych klientów?
reklama
reklama

Historia Zelmanowicz 143745 KOŁO - Wartbrucken bei Posen

Autor: Adam Cyra 24 Styczeń 2019 przeczytasz w ok. 4 min.
Historia Zelmanowicz 143745 KOŁO  -  Wartbrucken bei Posen
© Adam Cyra
(2) | Czytano:
9,971 razy | przeczytasz w ok. 4 min.

Marek Księżarczyk jest wiceprezesem Oddziału Miejskiego Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem w Oświęcimiu. Jedną z jego pasji jest fotografowanie śladów po więźniach KL Auschwitz na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu w Oświęcimiu-Brzezince. Do takich śladów należą napisy wykonane przez nich na cegłach, z których są zbudowane, zachowane do dzisiaj, murowane bloki i baraki.

R E K L A M A
2
Czytano:
9,971 razy
Udostępnij

Niedawno Markowi Księżarczykowi udało się odnaleźć na jednej z takich cegieł napis o następującej treści: „Zelmanowicz 143745 KOŁO - Wartbrücken bei Posen”. Czytając ten napis zorientował się, że jego autorem jest polski Żyd, pochodzący z Koła, któremu naziści nadali niemiecką nazwę Wartbrücken. Miasto to położone jest w pobliżu Poznania na terenie Wielkopolski, a wspomniany Zelmanowicz został przywieziony do KL Auschwitz, gdzie oznaczono go numerem 143745.

Z dostępnej literatury historycznej Marek Księżarczyk dowiedział się, że Żydzi w Kole pojawili się w XV wieku. Pod koniec XVIII w. stanowili już 35% mieszkańców. W dniu 2 września 1939 r. nad Kołem pojawiły się pierwsze niemieckie bombowce, które zbombardowały w tym mieście stację kolejową. Zginęło wówczas ponad 200 osób, głównie cywilów ewakuowanych pociągiem z Krotoszyna, Leszna i Jarocina w głąb kraju. Ponad dwa tygodnie później, 18 września, do miasta wkroczyli żołnierze Wehrmachtu. Dzień później zaczęła urzędować w Kole administracja niemiecka, a w następnym dniu, 20 września, hitlerowcy podpalili synagogę, znajdującą się na Nowym Rynku. Po koniec października 1939 r. miasto i powiat kolski włączono w skład tzw. ziem wschodnich, wcielonych do Rzeszy. Odtąd Koło nazywało się „Wartbrücken”, a powiat – „Kreis Wartbrücken”. W październiku rozpoczęły się pierwsze wysiedlenia Polaków z Koła na Lubelszczyznę i do Małopolski. Jesienią 1941 r. miał miejsce pierwszy wywóz kolskich Żydów do obozu zagłady Kulmhof w pobliskim Chełmnie nad Nerem. W kościele farnym Niemcy urządzili magazyn odzieży żydowskiej. Pod koniec wojny miasto, w którym już nie było Żydów liczyło 13 000 mieszkańców, z czego 8000 to Polacy, a 5000 to Niemcy. W nocy z 19 na 20 stycznia 1945 r. miały miejsce zbrojne walki między Armią Czerwoną a niemieckim Wehrmachtem o Koło, które w dniu następnym zostało wyzwolone.

Dalsze poszukiwania Marek Księżarczyk przeprowadził w archiwum Państwowego Muzeum Auschitz-Birkenau. Udało mu się ustalić, że wspomniany Zelmanowicz został w dniu 29 sierpnia 1943 r. przywieziony do KL Auschwitz z obozu pracy w Rawiczu, w transporcie polskich Żydów, który liczył około 2000 osób, mężczyzn, kobiet i dzieci. Po selekcji skierowano do obozu 1392 mężczyzn, oznaczając ich numerami 142570 – 143961. Pozostałych, prawdopodobnie 608 osób, zabito w komorach gazowych KL Auschwitz II-Birkenau.

Zelmanowicz otrzymał numer 143745 i został osadzony w obozie macierzystym w Oświęcimiu. Napis przez niego wykonany na cegle w bloku nr 8 jest jedynym dowodem, potwierdzającym, że był więziony w obozie, ponieważ w zbiorach archiwalnych Muzeum nie zachowała się dokumentacja na jego temat. Nie znamy dalszych losów Zelmanowicza i nie wiemy, co się z nim stało.

Bardzo często takim jedynym śladem po ludziach więzionych w KL Auschwitz i  zamordowanych w różnych okolicznościach są napisy na ścianach, cegłach, drzwiach, parapetach okiennych i belkach stropowych. Obok napisów w wielu pomieszczeniach obozowych znajdują się rysunki, inicjały i numery obozowe ich autorów. Narzędziami do ich wykonania były nierzadko kawałek ostrego przedmiotu, gwóźdź, wsuwka do włosów, ołówek, kredka, a nawet paznokieć. Jest tych napisów kilkaset, ostatnie noszą datę 6 stycznia 1945 r., wykonane zostały więc na trzy tygodnie przed wyzwoleniem KL Auschwitz.

W dniu 26 stycznia 2019 r. o godz. 10.00, w przeddzień wyzwolenia KL Auschwitz odbędzie się w Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu promocja jego albumu, zatytułowanego „Niezatarte ślady życia”. Zdjęcia napisów na poobozowych cegłach Marek Księżarczyk, prezes oświęcimskiego Oddziału Miejskiego Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem – Pamięć o Auschwitz-Birkenau gromadził przez wiele lat, dzisiaj posiada ich ponad dwieście. Kilkadziesiąt z nich prezentuje w swoim albumie, nad którym ostatnio intensywnie pracował przez kilka  miesięcy, aby zdążyć z jego wydaniem przed 74. rocznicą wyzwolenia KL Auschwitz.

Oceń artykuł
średnia ocena: 0 liczba głosów: 0
R E K L A M A
Podobne tematy
R E K L A M A
Komentarze (2)
dodając komentarz akceptujesz regulamin. Pamiętaj o wzajemnym szacunku! HejtSTOP
Wyróżniony komentarz
Pablo · 24 Styczeń 2019
Jak ustalił Księżarczyk, Wolf Zelmanowicz żyje. Mieszka najprawdopodobniej w Toronto. Dziś ma 92 lata. (Tekst z artykułu z 2010roku)
Kolanka · 27 Styczeń 2019
Dziękuję za bardzo ciekawy artykuł o Zelmanowiczu. Nasze miasto ma wiele ciekawych perełek historycznych. Nazwa Wartbrucken niezmiennie przywołuje mi spektakl Pana Matysiaka pod tym samym tytułem z historią Żydów kolskich w fabule. Niesamowite dzieło, warte chyba przypomnienia.
Pablo · 24 Styczeń 2019
Jak ustalił Księżarczyk, Wolf Zelmanowicz żyje. Mieszka najprawdopodobniej w Toronto. Dziś ma 92 lata. (Tekst z artykułu z 2010roku)
Gmina Grzegorzew
Grzegorzew znów będzie miastem? Dyskusja w trakcie sesji
1 godzinę temu 911

Grzegorzew znów będzie miastem? Dyskusja w trakcie sesji

Powiat Kolski
30 tysięcy porodów w Wielkopolsce w 2022 r. 46% porodów w kolskim szpitalu to mieszkańcy z sąsiednich powiatów
2 godziny temu 670 1

30 tysięcy porodów w Wielkopolsce w 2022 r. 46% porodów w kolskim szpitalu to mieszkańcy z sąsiednich powiatów

Pożary
Autostrada A2: Jedno z kół naczepy zapaliło się w trakcie jazdy
4 godziny temu 2,732

Autostrada A2: Jedno z kół naczepy zapaliło się w trakcie jazdy

Muzeum
Magiczny Lechistan - nowa wystawa w kolskim muzeum
21 godziny temu 452

Magiczny Lechistan - nowa wystawa w kolskim muzeum

Inne
Rusza nowy cykl Grand Prix Koło 2023
23 godziny temu 1,226

Rusza nowy cykl Grand Prix Koło 2023

Inne
Wolontariusze WOŚP przeszli szkolenie z bezpieczeństwa w trakcie kwesty
1 dzień temu 1,590 2

Wolontariusze WOŚP przeszli szkolenie z bezpieczeństwa w trakcie kwesty

R E K L A M A
R E K L A M A
Przasnysz